Kifupi: Uamuzi wa Marekani wa kuwanyima visa Rais wa Palestina Mahmoud Abbas na maafisa wengine wa ngazi ya juu kwa mwaka wa pili mfululizo umeibua upya mjadala kuhusu mpaka kati ya mamlaka ya Washington juu ya uhamiaji na wajibu wake kama mwenyeji wa makao makuu ya Umoja wa Mataifa.
Katika diplomasia ya kimataifa, New York ina nafasi ya kipekee. Ndiko viongozi kutoka mataifa yenye urafiki na uhasama hukutana chini ya paa moja katika Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa.
Lakini mgogoro kuhusu visa za viongozi wa Palestina umeibua swali kubwa zaidi: Je, nchi inayohifadhi makao makuu ya UN inapaswa kuwa na uwezo gani wa kuamua nani anaweza kufika kwenye jukwaa hilo?
Marekani imekataa kutoa visa kwa Rais wa Palestina, Mahmoud Abbas, pamoja na baadhi ya maafisa wengine wa Palestina wanaotaka kushiriki mikutano ya Umoja wa Mataifa mjini New York.
Washington imetetea hatua hiyo kwa kueleza kwamba uongozi wa Palestina haujatimiza masharti na mageuzi ambayo Marekani imekuwa ikiyataka, huku pia ikiikosoa Ramallah kwa hatua zake katika taasisi za kimataifa.
Mahakama za Kimataifa Ziko Katikati ya Mgogoro
Moja ya maeneo muhimu ya mvutano ni Palestina kutumia taasisi za kimataifa.
Uongozi wa Palestina umetumia Mahakama ya Kimataifa ya Haki (ICJ), Mahakama ya Kimataifa ya Jinai (ICC) na majukwaa mengine ya Umoja wa Mataifa katika kutafuta uwajibikaji wa Israel na kuendeleza hoja yake ya kutambuliwa kwa taifa la Palestina.
Marekani na Israel zimekosoa baadhi ya hatua hizo. Washington imekuwa ikisema kwamba masuala ya msingi ya mgogoro wa Israel na Palestina yanapaswa kutatuliwa kupitia mazungumzo ya moja kwa moja badala ya hatua ambazo inaona kuwa za upande mmoja katika taasisi za kimataifa. Suala linaloonekana na wengi kama jaribio la Washington kumtetea Tel Aviv baada ya mahakama hayo kuwapata viongozi wa Israel kuwa na makosa hata kutoa ilani ya kukamatwa kwao.
Kwa upande wa Palestina, kutumia taasisi hizo kunawasilishwa kama matumizi ya njia zinazopatikana chini ya mfumo wa kimataifa katika kutafuta haki, uwajibikaji na utambuzi.
Hapo ndipo suala la visa linapovuka mipaka ya uhamiaji na kuingia moja kwa moja katika siasa za nguvu.
Visa Kama Chombo cha Shinikizo?
Katika mahusiano ya kimataifa, kuzuia visa kunaweza kutumika kama njia ya kuweka shinikizo kwa serikali, maafisa au watu binafsi wasioendana na sera za taifa mtoa Visa.
Kwa mantiki hiyo, hatua ya Washington inaweza kutazamwa kama sehemu ya shinikizo lake kwa uongozi wa Palestina kubadili baadhi ya sera na mikakati yake ya kidiplomasia.
Baadhi wamedai kwamba lengo pekee la Marekani ni “kuinyamazisha Palestina.” haswa baada ya Palestina kupata uungwaji mkubwa pale ambapo zaidi ya mataifa 157 yameitambua rasmi.
Washington yenyewe inasema hatua zake zinahusiana na sera na vitendo vya uongozi wa Palestina ambavyo inaamini vinadhoofisha matarajio ya amani. Ingawa ulimwengu umeshuhudia kuwa viongozi mbalimbali wa Utawala wa Kizayuni wa Israel wamekuwa wako mstari wa mbele kuhakikisha hakuna amani katika eneo hilo.
Wakosoaji, kwa upande mwingine, wanaona matumizi ya mamlaka ya visa dhidi ya viongozi wanaotaka kushiriki shughuli za UN kuwa yanazua tatizo la msingi: mwenyeji wa jukwaa la dunia anaweza kuwa pia mhusika mwenye maslahi makubwa katika mgogoro unaojadiliwa ndani ya jukwaa hilo.
Marekani Ina Wajibu Gani?
Makao makuu ya Umoja wa Mataifa yapo New York chini ya makubaliano maalumu kati ya Marekani na UN.
Mfumo huo unaiwekea Marekani wajibu wa kuwezesha shughuli za Umoja wa Mataifa na upatikanaji wa makao makuu kwa wawakilishi wanaohusika na kazi rasmi za shirika.
Hata hivyo, Washington pia imekuwa ikisisitiza mamlaka yake chini ya sheria za Marekani, ikiwemo katika masuala ya usalama na sera za nje.
Mvutano kati ya misingi hiyo miwili — mamlaka ya nchi mwenyeji na uhuru wa taasisi ya kimataifa — ndiyo unaolifanya suala la Abbas kuwa kubwa zaidi kuliko visa ya mtu mmoja.
Diplomasia ya Kidijitali Inaweza Kuwa Njia Mbadala
Kunyimwa visa hakumaanishi moja kwa moja kwamba Palestina itanyamazishwa katika Umoja wa Mataifa.
Katika mazingira ambayo kiongozi hawezi kufika New York, ushiriki kupitia video unaweza kuwa njia mbadala, kama ilivyotumika katika mazingira mengine ya UN.
Hata hivyo, kuhutubia kupitia skrini si sawa kabisa na uwepo wa ana kwa ana. Mikutano ya pembeni, mazungumzo ya faragha, mikutano na viongozi wengine na shughuli za kidiplomasia zinazofanyika nje ya ukumbi ni sehemu muhimu ya wiki ya Baraza Kuu.
Kwa hiyo, suala halisi si dakika chache za hotuba pekee. Ni upatikanaji wa mfumo mzima wa diplomasia unaozunguka UNGA.
Je, Makao Makuu ya UN Yanaweza Kuhamishwa?
Kila mgogoro kuhusu visa unapojitokeza, swali hili hurudi: je, Umoja wa Mataifa unapaswa kuendelea kuwa na makao yake makuu katika nchi ambayo inaweza kuwa mhusika mkubwa katika migogoro inayojadiliwa?
Ni mjadala halali kuulizwa, lakini hakuna msingi wa kutosha kwa sasa kusema kwamba tukio hili litasababisha kuhamishwa kwa makao makuu ya UN kutoka Marekani.
Hatua kama hiyo ingehitaji mchakato mkubwa wa kisiasa, kifedha na kitaasisi.
Kwa hiyo, badala ya kutabiri kuhama kwa UN, jambo la kufuatilia ni iwapo mgogoro huu utaongeza shinikizo la kutengeneza utaratibu wenye nguvu zaidi wa kuhakikisha wajumbe wanaostahili kushiriki katika shughuli za Umoja wa Mataifa hawazuiwi na migogoro yao na nchi mwenyeji.
Hitimisho
Mgogoro wa visa za Mahmoud Abbas unaonyesha tatizo ambalo limekuwepo katika mfumo wa Umoja wa Mataifa kwa muda mrefu: makao makuu ya taasisi inayokusudia kuwa jukwaa la dunia yapo ndani ya mamlaka ya taifa moja lenye maslahi yake ya kisiasa na kimkakati.
Marekani inaeleza hatua zake dhidi ya uongozi wa Palestina kupitia hoja za sheria, sera za nje na mchakato wa amani. Palestina, kwa upande wake, inaendelea kutumia taasisi za kimataifa kama sehemu ya mkakati wake wa kutafuta utambuzi na uwajibikaji.
Hivyo swali kubwa halibaki kuwa kama Abbas atasimama kwenye jukwaa la New York.
Ni hili: wakati maslahi ya nchi mwenyeji yanapogongana na haki ya uwakilishi katika taasisi ya kimataifa, nani anayepaswa kuweka mipaka?
Tupe maoni yako.
