Utaridi 2.0 Staging

Mwandishi: Suleiman Ali

  • Ruto Ataka Afrika Ipewe Nafasi ya Kudumu Baraza la Usalama

    Ruto Ataka Afrika Ipewe Nafasi ya Kudumu Baraza la Usalama

    NEW YORK — Rais wa Kenya, William Ruto, ametaka mageuzi katika Baraza la Usalama la Umoja wa Mataifa ili Afrika ipate uwakilishi wa kudumu katika chombo hicho chenye jukumu la msingi la kulinda amani na usalama wa kimataifa.

    Akihutubia kikao cha 81 cha Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa, Ruto amesema mfumo wa sasa hauakisi idadi ya wanachama wa Umoja huo wala mabadiliko yaliyotokea duniani tangu kuanzishwa kwake mwaka 1945.

    Rais huyo ameeleza kuwa ingawa nchi zote 193 zina kura katika Baraza Kuu, nchi tano pekee zina viti vya kudumu na mamlaka ya kura ya turufu katika Baraza la Usalama. Amesisitiza kwamba nchi 54 za Afrika, zinazounda zaidi ya robo ya wanachama wa Umoja wa Mataifa, hazina hata kiti kimoja cha kudumu.

    Afrika yataka kushiriki katika maamuzi

    Ruto amesema hali hiyo inaacha bara linalojadiliwa mara kwa mara katika masuala ya migogoro na operesheni za kulinda amani bila nafasi ya kudumu katika maamuzi yanayolihusu.

    Msimamo huo unaendana na madai ya muda mrefu ya Umoja wa Afrika ya kupanuliwa kwa Baraza la Usalama na kuongezwa kwa uwakilishi wa bara hilo. Rais wa Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa pia ameweka uwakilishi wa Afrika miongoni mwa masuala ya kipaumbele katika mageuzi ya chombo hicho.

    Nini kinachofuata?

    Mageuzi ya Baraza la Usalama yanahitaji makubaliano ya nchi wanachama kuhusu idadi na aina ya viti, pamoja na mabadiliko ya Mkataba wa Umoja wa Mataifa. Kwa sasa, hotuba ya Ruto inaongeza sauti ya Kenya katika mjadala unaoendelea kuhusu nafasi ya Afrika katika mfumo wa kimataifa.

    Chanzo: Umoja wa Mataifa; People Daily Kenya.

  • Pezeshkian UNGA: Iran Haitasalimu Amri, Yataka Diplomasia

    Pezeshkian UNGA: Iran Haitasalimu Amri, Yataka Diplomasia

    NEW YORK — Rais wa Iran Masoud Pezeshkian amesema nchi yake haitasalimu amri katika vita na Marekani, lakini bado inaamini diplomasia inaweza kufungua njia ya kumaliza mgogoro huo.

    Akihutubia kikao cha 81 cha Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa (UNGA81), Pezeshkian aliunganisha msimamo wa Iran kuhusu vita na suala la Lango-Bahari la Hormuz, ambalo limekuwa kitovu cha mvutano kati ya Tehran na Washington.

    Pezeshkian amesema haiwezekani mataifa mengine yanufaike na Hormuz wakati Iran ikinyimwa uwezo wa kutumia njia hiyo kwa usafirishaji wake. Ameonya kuwa uwepo wa kudumu wa vikosi vya kijeshi vinavyoichukulia Iran kama adui pamoja na kupanuka kwa vita hautaleta amani.

    Marekani yaondoka ukumbini

    Kwa mujibu wa Reuters, ujumbe wa Marekani uliondoka katika ukumbi wa Baraza Kuu mwanzoni mwa hotuba ya Pezeshkian. Ujumbe wa Marekani katika Umoja wa Mataifa haukuwa umejibu mara moja ombi la Reuters la kutoa maoni kuhusu hatua hiyo.

    Hotuba ya Pezeshkian imekuja siku moja baada ya Rais Donald Trump kutumia hotuba yake UNGA kutetea hatua za kijeshi za Marekani dhidi ya Iran na kuonya kuhusu hatua zaidi iwapo makubaliano hayatapatikana.

    Hormuz yaingia katikati ya diplomasia

    Kabla ya vita, takribani moja ya tano ya mafuta na gesi asilia iliyosindikwa kuwa kimiminika duniani ilikuwa ikipitia Lango-Bahari la Hormuz, jambo linalofanya usalama wa njia hiyo kuwa suala linalogusa uchumi wa dunia.

    Kauli ya Pezeshkian inaonyesha kuwa Hormuz sasa si suala la kijeshi na nishati pekee, bali pia sehemu ya majadiliano mapana kuhusu namna vita vya Iran na Marekani vinaweza kumalizika.

    Wakati Tehran ikisisitiza haitakubali kushinikizwa kijeshi, ujumbe mwingine kutoka New York ni kwamba mlango wa diplomasia bado haujafungwa.

    Chanzo: Reuters

  • Mahama UNGA: Afrika Ijenge Uwezo wa Kujitegemea

    Mahama UNGA: Afrika Ijenge Uwezo wa Kujitegemea

    NEW YORK — Rais wa Ghana John Dramani Mahama ametaka Afrika na nchi nyingine zinazoendelea kujenga uwezo wa kujitegemea badala ya mifumo ya maendeleo kuendelea kutegemea miradi ya muda mfupi na misaada kutoka nje.

    Akizungumza katika shughuli za pembezoni mwa kikao cha 81 cha Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa (UNGA81) mjini New York, Mahama amesema ushirikiano wa kimataifa unapaswa kuelekezwa zaidi katika kujenga taasisi na uwezo wa nchi kutekeleza mipango yao wenyewe.

    Kauli hiyo ni sehemu ya ajenda ya Accra Reset, mpango unaosukumwa na Ghana kutaka mabadiliko katika namna nchi zinazoendelea zinavyoshirikiana na wafadhili, taasisi za fedha na washirika wa kimataifa.

    Kutoka misaada kwenda uwezo

    Mahama amesema washirika wa kimataifa na taasisi za uhisani wanapaswa kuachana na utegemezi mkubwa wa programu za muda mfupi na kuelekeza rasilimali katika kujenga uwezo wa muda mrefu.

    Amesisitiza umuhimu wa kuimarisha taasisi za ndani, kuongeza ukusanyaji wa rasilimali za ndani na kutumia mifumo ya nchi pale inapoweza kutoa matokeo na uwajibikaji.

    Kwa mujibu wa Mahama, Afrika tayari ina dira yake ya muda mrefu kupitia Ajenda 2063, lakini utekelezaji wake unahitaji taasisi imara, uwezo wa kifedha na mifumo madhubuti ya kutekeleza miradi.

    Uhuru wa kisiasa hautoshi

    Katika mjadala wa Accra Reset, Mahama ameunganisha hoja hiyo na suala pana la mamlaka ya nchi zinazoendelea juu ya maendeleo yao.

    Amesema mataifa ya Afrika yalipata uhuru wa kisiasa miongo kadhaa iliyopita, lakini mifumo muhimu ya biashara, fedha na afya duniani bado inaathiri uwezo wao wa kuamua na kutekeleza vipaumbele vyao.

    Mahama amesema anapozungumzia mamlaka katika maendeleo, anamaanisha uwezo wa nchi kuweka vipaumbele vyake, kujadiliana kwa ufanisi, kukusanya rasilimali na kutekeleza maamuzi yake.

    Accra Reset kutoka kauli kwenda utekelezaji

    Mahama amesema hataki Accra Reset kuwa wazo jingine linalojadiliwa katika mikutano mikubwa ya kimataifa kisha kutoweka bila matokeo.

    Ghana inalenga kuunganisha serikali, taasisi za fedha za maendeleo, mashirika ya afya, sekta binafsi na taasisi za uhisani ili mapendekezo ya mpango huo yatekelezwe katika ngazi ya nchi.

    Kwa Afrika, hoja ya Mahama inaweka mjadala mkubwa zaidi mezani: je, ushirikiano wa maendeleo utaendelea kujengwa juu ya utegemezi wa misaada, au utasaidia nchi kujenga uwezo wa kujifadhili na kusimamia maendeleo yao wenyewe?

    Mahama anatarajiwa kutoa hotuba rasmi ya Ghana katika General Debate ya UNGA81 Septemba 24.

    Chanzo: Ofisi ya Rais wa Ghana, Information Services Department — Ghana

  • UNGA: Tanzania Yataka Taifa Huru la Palestina

    UNGA: Tanzania Yataka Taifa Huru la Palestina

    NEW YORK — Tanzania imetumia kikao cha 81 cha Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa (UNGA81) kusisitiza kuunga mkono kwake kuundwa kwa taifa huru la Palestina, ikisema suluhisho la mataifa mawili bado ndiyo njia ya kufikia amani ya kudumu kati ya Israel na Palestina.

    Makamu wa Rais Deogratius Ndejembi, anayemwakilisha Rais Samia Suluhu Hassan katika mkutano huo mjini New York, amesema Tanzania ina wasiwasi mkubwa na imesikitishwa na kuendelea kwa mgogoro pamoja na mateso ya kibinadamu Gaza na maeneo mengine ya Mashariki ya Kati.

    “Tanzania inaendelea kushikilia kwa dhati suluhisho la mataifa mawili, ambapo Israel na Palestina zitaishi bega kwa bega kwa amani na maelewano kwa mujibu wa sheria za kimataifa na maazimio husika ya Umoja wa Mataifa,” amesema Ndejembi.

    Haki ya Wapalestina kujiamulia mustakabali

    Katika hotuba yake, Ndejembi amesisitiza kuwa Tanzania inatambua haki ya watu wa Palestina ya kujiamulia mustakabali wao.

    Amesema amani ya kudumu inapaswa kuhakikisha utu, usalama na matarajio halali ya Wapalestina na Waisrael.

    Kauli hiyo inaweka suala la Palestina ndani ya msimamo mpana wa Tanzania kuhusu utatuzi wa migogoro kupitia diplomasia, sheria za kimataifa na mfumo wa Umoja wa Mataifa.

    Tanzania yataka raia Gaza walindwe

    Kuhusu hali ya Gaza, Tanzania imetaka kulindwa kwa raia na kuondolewa kwa vikwazo vinavyozuia misaada ya kibinadamu kuwafikia watu wanaohitaji.

    Ndejembi pia ametaka kurejeshwa kwa juhudi za kidiplomasia zinazolenga kupata suluhisho la kudumu la mgogoro huo badala ya kuendelea kwa mzunguko wa mapigano.

    Hali ya kibinadamu katika maeneo ya Palestina imeendelea kuwa moja ya masuala makubwa yanayojadiliwa katika UNGA81, huku Umoja wa Mataifa ukisisitiza umuhimu wa ulinzi wa raia, misaada ya kibinadamu na suluhisho la kisiasa.

    Msimamo wa miaka 50

    Ndejembi amesema msimamo wa Tanzania kuhusu Palestina si mpya, akieleza kuwa nchi imekuwa ikiushikilia kwa miaka 50.

    “Tumekuwa na msimamo huu kwa miaka 50 iliyopita. Kwetu sisi, hili ni suala la misingi ya sera yetu ya mambo ya nje,” amesema.

    Historia hiyo inaifanya kauli ya New York kuwa mwendelezo wa sera ya muda mrefu ya Tanzania kuhusu haki ya Wapalestina ya kujiamulia mustakabali wao.

    Kwa ujumbe wake katika UNGA81, Tanzania imeweka msisitizo katika mambo manne: ulinzi wa raia, misaada ya kibinadamu, diplomasia na suluhisho la mataifa mawili.

    Kwa Dar es Salaam, mwisho wa mgogoro hauishii katika kusimamisha mapigano pekee, bali katika kufikia suluhisho la kisiasa litakalowezesha Israel na taifa huru la Palestina kuishi bega kwa bega kwa amani.

    Chanzo: Ofisi ya Makamu wa Rais Tanzania, Umoja wa Mataifa

  • Emir wa Qatar UNGA: Ataka Diplomasia Kumaliza Mgogoro wa Ghuba

    Emir wa Qatar UNGA: Ataka Diplomasia Kumaliza Mgogoro wa Ghuba

    NEW YORK — Emir wa Qatar Sheikh Tamim bin Hamad Al Thani amesema Ghuba inapitia moja ya vipindi vyake hatari zaidi, lakini amesisitiza kuwa mgogoro unaohusisha Iran bado unaweza kutatuliwa kwa mazungumzo badala ya kuendelea kwa vita.

    Katika hotuba yake katika kikao cha 81 cha Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa, Sheikh Tamim ameweka diplomasia, kufunguliwa kwa Lango-Bahari la Hormuz na kuundwa kwa mfumo wa pamoja wa usalama wa kikanda katika kiini cha ujumbe wake.

    Vita na miaka ya kuahirisha suluhisho

    Emir amesema mgogoro wa sasa haukuibuka ghafla.

    Kwa mtazamo wake, ni matokeo ya miaka ya kuahirisha utatuzi wa migogoro, kutumia suluhisho za muda na kushindwa kujenga mfumo wa usalama unaokubalika kwa mataifa ya eneo.

    Qatar imesisitiza kuwa migogoro inapaswa kutatuliwa kupitia mazungumzo na makubaliano yanayoheshimu sheria za kimataifa, mamlaka ya nchi na haki za mataifa.

    Mfumo mpya wa usalama wa kikanda

    Moja ya hoja muhimu zaidi katika hotuba hiyo ilikuwa wito wa kuanzishwa kwa mfumo wa pamoja wa usalama wa kikanda.

    Mfumo huo, kwa mujibu wa Sheikh Tamim, unapaswa kuheshimu mamlaka, usalama na mipaka ya kila taifa na kuweka utatuzi wa migogoro kwa njia za amani mbele ya matumizi ya nguvu.

    Ameonya kuwa kutokuwepo kwa mfumo huo kumeruhusu mataifa ya eneo kuvutwa katika migogoro ambayo hayakutaka kushiriki.

    Hormuz na uchumi wa dunia

    Sheikh Tamim pia alielekeza macho kwenye Lango-Bahari la Hormuz.

    Kufungwa au kuvurugika kwa njia hiyo kuna athari zinazovuka Mashariki ya Kati kwa sababu ni njia muhimu ya usafirishaji wa nishati duniani.

    Emir amesema Qatar inaamini mgogoro wa Ghuba unaweza kutatuliwa kwa njia ya kidiplomasia, ikiwemo kurejesha uhuru wa usafiri katika Hormuz.

    Wakati huo huo, Doha imesisitiza kuwa itaendelea kulinda mamlaka, ardhi na watu wake.

    Palestina bado sehemu ya picha

    Hotuba hiyo haikuishia Iran na Ghuba.

    Sheikh Tamim pia alikosoa operesheni za Israel katika Gaza na Ukingo wa Magharibi na kusema suala la Palestina haliwezi kuachwa nje ya mjadala kuhusu mfumo wa haki wa kimataifa.

    Aliita kilichotokea Gaza “mauaji ya kimbari”; Israel imekanusha madai ya kufanya mauaji ya kimbari na imetetea operesheni zake kwa misingi ya usalama.

    Qatar yajitambulisha kama mpatanishi

    Ujumbe mkubwa wa Doha katika UNGA ulikuwa kwamba usalama wa Ghuba hauwezi kujengwa kupitia ushindi wa kijeshi wa upande mmoja.

    Qatar inataka mfumo ambao Iran, mataifa ya Ghuba na wadau wengine wanaweza kutatua tofauti zao kupitia mazungumzo, huku mamlaka ya kila nchi yakiheshimiwa.

    Katika eneo ambalo vita vimeathiri usafirishaji wa mafuta, miundombinu na Lango-Bahari la Hormuz, hoja ya Sheikh Tamim ilikuwa wazi: gharama ya kukosekana kwa diplomasia sasa haibaki Mashariki ya Kati pekee — inaifikia dunia nzima.

    Chanzo: Amiri Diwan ya Qatar, QNA

  • UNGA Ni Nini na Kwa Nini Dunia Hukutana New York?

    UNGA Ni Nini na Kwa Nini Dunia Hukutana New York?

    NEW YORK — Kwa siku chache kila Septemba, jengo la Umoja wa Mataifa mjini New York hugeuka kuwa moja ya maeneo muhimu zaidi ya diplomasia duniani. Marais, mawaziri wakuu, mawaziri na wanadiplomasia hukutana katika kile kinachojulikana kama Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa — UN General Assembly, au UNGA.

    Mwaka huu ni kikao cha 81 cha Baraza Kuu. Mjadala Mkuu umeanza Septemba 22 na utaendelea hadi Septemba 26, kabla ya kuhitimishwa Septemba 28. Kaulimbiu yake ni “Restoring trust, managing transformation: a United Nations that delivers for all.”

    Lakini UNGA ni nini hasa, ina mamlaka gani, na kwa nini hotuba zinazotolewa New York hufuatiliwa duniani kote?

    Nchi 193, kila moja ikiwa na kura moja

    Baraza Kuu ni chombo kikuu cha majadiliano, utungaji sera na uwakilishi ndani ya Umoja wa Mataifa.

    Tofauti kubwa ni kwamba nchi zote 193 wanachama wa UN zina nafasi ndani yake, na kila nchi ina kura moja.

    Hii ina maana kuwa katika Baraza Kuu, Tanzania ina kura moja, Marekani ina kura moja, China ina kura moja, na taifa dogo pia lina kura moja.

    Kwa nchi zinazoendelea, hasa za Afrika, Asia na Amerika Kusini, mfumo huu unatoa jukwaa ambalo sauti zao zinaweza kuwasilishwa moja kwa moja mbele ya jumuiya ya kimataifa.

    UNGA inaweza kufanya nini?

    Baraza Kuu linaweza kujadili masuala mbalimbali yanayohusu amani na usalama, maendeleo, haki za binadamu, afya, uchumi, mabadiliko ya tabianchi na ushirikiano wa kimataifa.

    Pia linaidhinisha bajeti ya Umoja wa Mataifa, linachagua wanachama wasio wa kudumu wa Baraza la Usalama na kushiriki katika mchakato wa uteuzi wa Katibu Mkuu.

    Katika masuala muhimu kama amani na usalama, bajeti na uchaguzi fulani, maamuzi yanahitaji wingi wa theluthi mbili. Masuala mengine yanaweza kuamuliwa kwa wingi wa kawaida.

    Lakini kuna tofauti muhimu kati ya UNGA na Baraza la Usalama.

    UNGA si Baraza la Usalama

    Baraza la Usalama lina wanachama 15: watano wa kudumu na 10 wanaochaguliwa.

    Wanachama watano wa kudumu — Marekani, China, Urusi, Ufaransa na Uingereza — wana uwezo wa kura ya turufu, maarufu kama veto.

    Baraza la Usalama lina jukumu la msingi la kudumisha amani na usalama wa kimataifa na, katika mazingira fulani, linaweza kuweka vikwazo au kuidhinisha matumizi ya nguvu.

    Baraza Kuu, kwa upande mwingine, mara nyingi hutoa mapendekezo badala ya maamuzi yanayolazimisha nchi kutekeleza hatua fulani.

    Hata hivyo, kura zake zinaweza kuwa na uzito mkubwa wa kisiasa kwa sababu zinaonyesha namna mataifa mengi duniani yanavyojipanga kuhusu suala fulani.

    Kwa nini hotuba za UNGA ni muhimu?

    Mjadala Mkuu ndiyo sehemu inayoonekana zaidi ya mkutano.

    Viongozi hutumia jukwaa hilo kueleza mtazamo wa nchi zao kuhusu masuala ya kimataifa, kuwasilisha vipaumbele vya sera zao za nje na wakati mwingine kujibu moja kwa moja mataifa mengine.

    Lakini sehemu nyingine muhimu ya UNGA hutokea nje ya ukumbi.

    Pembeni mwa mkutano hufanyika mikutano mingi ya ana kwa ana kati ya viongozi, mawaziri na wanadiplomasia. Hapa ndipo mazungumzo kuhusu migogoro, biashara, usalama na makubaliano mengine yanaweza kufanyika bila kuwa sehemu ya hotuba rasmi.

    Kwa hiyo, wakati dunia inasikiliza kinachosemwa kwenye jukwaa, wanadiplomasia pia hufuatilia kile kinachotokea kwenye mikutano ya pembeni.

    Kwa nini UNGA 2026 ni muhimu?

    Kikao cha mwaka huu kinafanyika wakati dunia inakabiliwa na migogoro kadhaa kwa wakati mmoja.

    Vita vya Marekani na Iran, migogoro ya Gaza na Yemen, vita vya Ukraine, Sudan na Congo ni miongoni mwa masuala yanayotawala diplomasia ya kimataifa. Sambamba na hayo kuna mabadiliko ya tabianchi, hali ya uchumi wa dunia, ukosefu wa usawa na mjadala unaoongezeka kuhusu akili bandia.

    Takribani wakuu 130 wa nchi na serikali wanatarajiwa kuhudhuria High-Level Week ana kwa ana.

    Katibu Mkuu António Guterres pia ametumia hotuba yake ya mwisho katika Mjadala Mkuu akiwa madarakani kutaka ushirikiano mkubwa wa kimataifa na mageuzi ya taasisi za Umoja wa Mataifa.

    Jukwaa lisilo na serikali ya dunia

    Umoja wa Mataifa si serikali ya dunia, na UNGA haiwezi kuamuru mataifa makubwa kufanya kila jambo linalopitishwa na wanachama wake.

    Lakini hapa ndipo umuhimu wake ulipo.

    Ni moja ya maeneo machache duniani ambako karibu kila taifa linaweza kusimama mbele ya jumuiya ya kimataifa, kueleza msimamo wake na kuwa na kura sawa ndani ya Baraza Kuu.

    Ndiyo maana kila Septemba macho ya dunia huelekezwa New York.

    Si kwa sababu hotuba zote hubadilisha dunia, bali kwa sababu katika kipindi hicho kifupi tunaweza kuona kwa uwazi zaidi nchi zinakubaliana kuhusu nini, zinapingana kuhusu nini — na mfumo wa kimataifa unaelekea wapi.

    Chanzo: Umoja wa Mataifa, Associated Press